We zijn er behoorlijk goed in: hokjes maken. Voor anderen, maar misschien nog wel meer voor onszelf. Dit is mijn werk, dit is jouw taak, zo doen we dat hier, ik ben nu eenmaal zo, dat past niet bij mij of dat kan ik niet. 
En soms staat er zelfs een officiële naam op zo’n hokje. Een diagnose, een functie, een rol of een bepaald label. Op zich is daar helemaal niets mis mee. Sterker nog: een hokje kan ontzettend fijn zijn, het geeft duidelijkheid, houvast, erkenning en soms zelfs opluchting.
Wanneer je bijvoorbeeld al lange tijd voelt dat er iets niet klopt en daar uiteindelijk een verklaring of diagnose voor krijgt, kan dat rust geven. Zie je wel, ik heb het me niet verbeeld. Een naam kan helpen om jezelf beter te begrijpen. Maar de laatste tijd merk ik dat ik mezelf steeds vaker een andere vraag stel: Wanneer geeft een hokje houvast en wanneer begint het ons juist gevangen te houden?
Zo doen we het nu eenmaal
Ik kom het op allerlei plekken tegen. In werk, relaties, gezinnen én in coaching. En ja, ook gewoon bij mezelf. We raken gewend aan hoe dingen gaan. Aan onze rol, onze verwachtingen en patronen die ooit heel logisch waren. En voordat we het weten, wordt ‘zo doen we het altijd’ bijna hetzelfde als ‘zo hoort het’. Maar klopt dat eigenlijk wel?
Want het leven verandert voortdurend, mensen veranderen en omstandigheden veranderen. Ons lichaam verandert, relaties veranderen, werk verandert en wat we nodig hebben verandert ook. Wat vroeger de normaalste zaak van de wereld was, kan met de jaren gaan tegenvallen. We hebben wat meer tijd nodig om op te starten, soms willen de spieren niet helemaal meer meewerken en liggen we wat vaker bij de fysio of de masseur op de bank.
Toch proberen we soms uit alle macht hetzelfde te blijven doen. Misschien omdat verandering spannend is. Want als iets wat vertrouwd is ineens beweegt, wat gebeurt er dan met mijn plek? Met mijn zekerheid? Met wie ik dacht dat ik was?
Een hokje geeft veiligheid
Ons brein houdt van voorspelbaarheid. Weten waar je aan toe bent voelt veilig. Daarom zoeken we verklaringen, routines, afspraken en duidelijke rollen. Dat is helemaal niet verkeerd. Het wordt pas interessant wanneer we ons zo sterk met zo’n rol of label gaan identificeren dat er nauwelijks ruimte overblijft om het anders te doen, te zien of te willen…
Ik ben nou eenmaal iemand die alles zelf doet.
Ik ben de sterke.
Ik ben geen creatief mens.
Ik kan niet ontspannen.
Ik ben verantwoordelijk voor iedereen.
Dit hoort bij mij.
Maar is dat werkelijk wie je bent? Of is het iets wat je zo vaak hebt gedacht, gehoord of gedaan dat het vertrouwd is gaan voelen ?en dat verschil vind ik fascinerend.
Als we juist zélf op zoek gaan naar een hokje
En soms gebeurt precies het tegenovergestelde: we willen juist héél graag weten in welk hokje we passen. Ik kom het ook in mijn coaching tegen. Mensen die op zoek zijn naar een verklaring voor wat ze voelen of ervaren.
Is het ADHD? Autisme? Komt mijn gedrag ergens anders vandaan? Waarom reageer ik zoals ik reageer?
En die behoefte aan duidelijkheid begrijp ik. Een diagnose kan enorm veel erkenning geven. Ineens vallen puzzelstukjes op hun plaats. Je begrijpt jezelf misschien beter en kunt gerichter hulp of ondersteuning krijgen. Maar ook daar zit voor mij een interessante vraag: Wat doe je vervolgens met dat label? Gebruik je het als informatie om jezelf beter te leren kennen? Of wordt het een hokje waar je uiteindelijk ook een beetje achter kunt verdwijnen?
Zo ben ik nu eenmaal.
Dat komt door mijn ADHD.
Daar kan ik niets aan doen.
Een diagnose kan iets verklaren, maar hoeft wat mij betreft niet te bepalen wie jij bent. Want ook met een diagnose blijf je zoveel méér dan dat ene woord. Je hebt je eigen geschiedenis, patronen, verlangens, kwaliteiten, angsten, mogelijkheden en keuzes.
Misschien hoeven we daarom niet alleen te vragen: Welk hokje past bij mij?
Maar ook:
Wat helpt deze kennis mij om mezelf beter te begrijpen én eerlijk naar mezelf te blijven kijken? Een label mag duidelijkheid geven. Het mag erkenning geven, het mag je helpen. Maar ook in dát hokje mag wat mij betreft een deurtje zitten.
Het hokje waarin je bent opgegroeid
En dan zijn er ook nog de hokjes die we vanuit ons nest meekrijgen.
Ik ben nu eenmaal net als mijn moeder.
Mijn vader deed dat ook altijd zo.
Bij ons thuis praatten we daar niet over.
Wij zijn gewoon harde werkers.
Niet zeuren, maar doorgaan.
Veel van wat voor ons ‘normaal’ voelt, hebben we ooit geleerd in het gezin waarin we zijn opgegroeid. Manieren van omgaan met emoties, zorgen voor anderen, hard werken, conflicten vermijden of juist altijd sterk moeten zijn. Sommige dingen passen prachtig bij ons en willen we graag meenemen.
Maar andere misschien niet meer. Want alleen omdat iets al generaties lang op dezelfde manier gebeurt, betekent het niet dat jij het ook zo hoeft te blijven doen. Misschien mag je jezelf af en toe afvragen: Is dit werkelijk wie ik ben? Of is dit iets wat ik ooit heb meegekregen en zo vertrouwd is geworden dat ik ben gaan denken dat het bij mij hoort? Je hoeft je nest niet af te wijzen om je vleugels anders te gebruiken.
Wat als je een beetje mee zou bewegen?
Ik geloof niet zo in alles omgooien. Ook niet in alles veranderen omdat veranderen hip klinkt. Maar wel in af en toe onderzoeken: Past wat ik doe nog bij wie ik vandaag ben? Niet bij wie je vijf of tien jaar geleden was. Niet bij wat anderen van je verwachten. Maar bij jou. Nu, op dit moment.
Misschien mag het soms een beetje meer als een elastiekje. Een stukje meebewegen en kijken wat er gebeurt. Iets anders proberen, ook al is het spannend. Niet meteen je hele leven op zijn kop zetten, maar jezelf toestemming geven om buiten dat bekende kader te kijken. Want juist daar kan iets nieuws en anders ontstaan.
Ook in de manier waarop we naar anderen kijken
We stoppen niet alleen onszelf in hokjes. We doen het ook bij elkaar. We denken soms al snel te weten wie iemand is. De moeilijke collega. De stille vrouw. De drukke man. De sterke vriendin die alles aankan. De dementerende oudere. De cliënt met een diagnose. Maar achter ieder label zit nog steeds een mens.
Met een verhaal. Met verlangens. Met angst. Met mogelijkheden. Met goede en slechte dagen. En met behoeften die kunnen veranderen. Misschien mogen we daarom wat vaker kijken naar de mens vóórdat we naar het hokje kijken.
Niet: Wat hoort deze persoon te kunnen?
Maar:
Wat heeft deze persoon op dit moment nodig? Dat vraagt soms iets van ons. Omdat wij dan óók moeten bewegen en het oude, vertrouwde misschien wat losser moeten laten.
En misschien is dat wel het spannendste
Niet de verandering zelf, maar loslaten wat je dacht zeker te weten. Over een ander, over je werk of over het leven. Maar vooral over jezelf. Misschien hoef je je hokje helemaal niet weg te gooien. Misschien mag er gewoon een deurtje in. Zodat je af en toe naar buiten kunt kijken. Kunt onderzoeken, kunt voelen en ervaren.
En misschien zelfs kunt ontdekken: Hé… dit past eigenlijk veel beter bij mij.
Dus ik laat je deze keer achter met een paar vragen:
- In welk hokje heb jij jezelf ooit geplaatst?
- Past het daar nog steeds?
- En als je het deurtje eens voorzichtig open zou zetten… waar zou je dan nieuwsgierig naar zijn?
Je hoeft niet meteen naar buiten eerst even kijken mag ook….een hokje kan houvast geven, zolang het maar geen kooi wordt.
Liefs, Hilda
Van denken naar voelen. Uit je hoofd, in je lijf!